Wątroba na zawsze

Rola wątroby
w ludzkim organizmie

Wątroba

Wątroba jest największym gruczołem ciała ludzkiego. U mężczyzn osiąga wagę 1500–1700 g, u kobiet 1300–1500 g. Wątroba zajmuje prawie całe podżebrze prawe, znaczną część nadbrzusza i sięga do podżebrza lewego. Jest narządem miąższowym o kruchej konsystencji, z zewnątrz pokryta jest otrzewną, pod którą znajduje się torebka włóknista – łącznotkankowa, zwana torebką wątroby [1].

Budowa wątroby

Wątroba dzieli się na dwie powierzchnie: przeponową (wypukłą) i powierzchnię trzewną. Na powierzchni trzewnej widoczne są trzy bruzdy ułożone w kształcie litery H. Wymienione bruzdy wyznaczają granicę czterech płatów: lewego, prawego, czworobocznego i ogoniastego. Bruzda poprzeczna zwana jest inaczej wrotami wątroby, gdyż znajdują się tu przewód wątrobowy wspólny, żyła wrotna, tętnica wątrobowa, naczynia, węzły chłonne oraz nerwy. Wątroba jest narządem o podwójnym unaczynieniu, 70–80% krwi otrzymuje z żyły wrotnej (ukrwienie czynnościowe), 20–30% przez tętnicę wątrobową właściwą (ukrwienie odżywcze). Podstawową jednostką budulcową wątroby jest zrazik. Każdy zrazik otoczony jest tkanką łączną, w której znajdują się tętnica, żyła oraz przewód żółciowy (triada wątroby). Zrazik zbudowany jest z wielkiej liczby komórek wątrobowych – hepatocytów. Hepatocyty stanowią ok 60% wszystkich komórek wątrobowych, są ułożone w tzw. beleczki i posiadają dwa bieguny: naczyniowy i żółciowy. Pozostałe 40% to komórki gwieździste, komórki Browicza-Kupffera (makrofagi), komórki śródbłonka naczyń krwionośnych, komórki epitelium dróg żółciowych, komórki progenitorowe, a także komórki układu immunologicznego, takie jak limfocyty: T, B czy NK (ang. Natural Killer), neutrofile, monocyty oraz komórki dendrytyczne [1, 2].

Funkcje wątroby

Wątroba pełni funkcję metaboliczną, detoksykacyjną, filtracyjną i magazynującą. Każda z nich jest bardzo ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. I tak bardzo ważnym procesem zachodzącym w wątrobie jest przemiana glukozy w glikogen, który jest magazynowany w komórkach wątrobowych. Glukoza jest podstawowym materiałem energetycznym organizmu – z chwilą, gdy zapotrzebowanie na glukozę przewyższy jej dowóz z pokarmem, enzymy wątroby zmieniają zmagazynowany w niej glikogen w glukozę, która zostaje wydzielona do krwi.

 Następny ważny proces zachodzący w wątrobie to regulacja stężenia poszczególnych aminokwasów we krwi. W wątrobie odbywa się przemiana aminokwasów w glukozę i mocznik. Mocznik zostaje wydalony przez nerki jako odpadowy produkt przemiany, podczas gdy glukoza zostaje wykorzystana do syntezy glikogenu.

W wątrobie wytwarzanych jest 85% wszystkich białek znajdujących się w osoczu, tj. albuminy, globuliny, fibrynogen, angiotensynogen. Wytwarzana  jest również protrombina – czynnik krzepnięcia krwi, a także heparyna – substancja zapobiegająca krzepnięciu krwi.

W wątrobie magazynowane są witaminy (A, B12, C, D), żelazo, glikogen, tłuszcze i białka.

Ponadto wątroba przeprowadza proces detoksykacji, tj. neutralizuje substancje toksyczne, takie jak alkohol, leki czy inne używki. Bierze udział w tworzeniu i niszczeniu krwinek czerwonych.

Bardzo ważnym procesem zachodzącym w wątrobie jest produkcja żółci (do 1,5 litra na dobę). Żółć jest emulgatorem – wydzielana do dwunastnicy rozbija krople tłuszczu na mniejsze kropelki, dzięki czemu enzymy szybciej trawią spożywany tłuszcz.

Wątroba pełni również funkcje odpornościowe. Komórki wątroby filtrują antygeny, wirusy, bakterie, pasożyty, które zostają zniszczone przez makrofagi wątrobowe [1].

Choroby wątroby

Przewlekłe choroby wątroby są jednym z globalnych problemów zdrowotnych i są najczęstszymi przyczynami zgonów na całym świecie. Częstą przyczyną zapalenia wątroby są wirusy, takie jak WZW typu B i WZW typu C.  WZW typu B (HBV) jest najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia wątroby. Rozprzestrzenia się przez kontakt z krwią chorego, kontakty seksualne, może również przejść z matki na dziecko podczas porodu. Do zakażenia dochodzi u fryzjera, u kosmetologa, w studiu tatuażu, jeśli dojdzie do naruszenia ciągłości tkanek i kontaktu wirusa z krwią zdrowej osoby. Proces zapalny może trwać latami i prowadzi do ciężkich następstw, np. marskości, raka wątroby lub stałego nosicielstwa. WZW typu C (HCV) także rozprzestrzenia się przez skażoną krew, poprzez procedury medyczne, u kosmetologa itp. Częściej powoduje zapalenia przewlekłe niż ostre. W większości przypadków oba wirusy przebiegają bezobjawowo [3, 4]. Wątrobę także często dotykają choroby niezakaźne, a najbardziej popularnymi z nich są marskość wątroby czy rak wątrobowokomórkowy.

Marskość wątroby jest zaburzeniem architektoniki tego narządu, polegającym na tworzeniu guzów regeneracyjnych otoczonych przez tkankę łączną włóknistą (włóknienie). Przyczyną marskości może być: wirusowe zapalenie wątroby, choroby dróg żółciowych, choroba alkoholowa, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby. Na marskość wątroby zapadają częściej mężczyźni. Nowotwór złośliwy wątroby to w 80–90% rak wątrobokomórkowy HCC. Na jego rozwój wpływa wiele czynników. Wśród tych zewnętrznych można wymienić rodzaj diety, aktywność ruchową, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu lub wirusy. Czynniki wewnętrzne obejmują procesy metaboliczne oraz uwarunkowania genetyczne, a także marskość wątroby. Wczesne objawy są słabo zaznaczone – są to bóle nadbrzusza, dyskomfort w jamie brzusznej lub biegunka.

Alkoholowa choroba wątroby związana jest ze spożywaniem dużej ilości alkoholu, a narażone są na nią bardziej kobiety., hemochromatoza pierwotna i inne rzadkie przyczyny. W początkowym stadium tej choroby objawy są niezauważalne w późniejszym etapie pojawia się m.in. osłabienie, szybkie meczenie stany podgorączkowe, nudności, wymioty, biegunki, zaparcia czy też skłonności do częstych krwawień. Na wskutek chorób wirusowych oraz zaawansowanej marskości w wątrobie może pojawić się rak wątroby. Najczęstszym pierwotnym, złośliwym rakiem wątroby jest rak wątrobowokomórkowy (HCC), który zwykle początkowo nie daje objawów. To nowotwór o trudnym przebiegu i niepomyślnym rokowaniu. Przyczyną tego raka może być: przewlekły alkoholizm, zakażenie wirusami, zanieczyszczenia pożywienia aflatoksynami, palenie tytoniu lub pasożyty bytujące w wątrobie. Objawy zaawansowanej postaci raka HCC to: przewlekłe, narastające zmęczenie, nasilające bóle brzucha, brak apetytu, zmniejszenie masy ciała, obrzęki kończyn dolnych, żółtaczka i wiele innych [5]. Jednak wraz z rozwojem cywilizacji pojawiają się choroby związane ze stylem życia, dietozależane a co ważne prowadzące do niepełnosprawności oraz zgonów. Takim narastającym poważnym problemem jest Nialkocholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD).

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby

Często występującym, a rzadko diagnozowanym schorzeniem jest niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD). Szacuje się, że występuje ona u 37% Polaków. Jest ona rezultatem zaburzenia równowagi między zwiększonym napływem do wątroby wolnych kwasów tłuszczowych a niemożnością ich właściwego metabolizowania. Nadmierny napływ do wątroby wolnych kwasów tłuszczowych jest zazwyczaj efektem nieodpowiedniej diety oraz nieodpowiedniego stylu życia. Przez Francuzów NAFLD nazywana jest „maladie de soda”, czyli chorobą napojów gazowanych.

Dodatkowymi czynnikami ryzyka rozwoju tej choroby są nadwaga bądź otyłość, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia (czyli zaburzenia gospodarki lipidowej) insulinooporność i przede wszystkim cukrzyca typu 2. Powszechnie stosowanym narzędziem diagnostycznym w rozpoznawaniu stłuszczenia wątroby jest badanie USG oraz badanie histologiczne. W badaniu USG stłuszczona wątroba jest jaśniejsza od kory nerki. W badaniach histologicznych ocenia się stopień zmian w strukturze hepatocytów oraz stopień przebudowy wątroby. W przebiegu samej choroby można wyróżnić dwa stadia: stłuszczenie proste hepatocytów oraz bardziej agresywną postać stłuszczeniową – mianowicie niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH) (10–15% przypadków). NASH przebiega z postępującym włóknieniem, prowadzącym do marskości, a czasem do raka wątrobowokomórkowego. Aktualnie postać zaawansowana NAFLD jest w Stanach Zjednoczonych główną przyczyną transplantacji wątroby.

O prawdopodobieństwie NAFLD obok jasnego obrazu wątroby w badaniu USG świadczyć mogą również podwyższone parametry enzymów wątrobowych np. ALT.

Leczenie NAFLD polega przede wszystkim na zmianie diety na odpowiednio zbilansowaną, redukcji masy ciała, a także na przyjmowaniu leków.

Chcesz dowiedzieć się, jak wykryć i jak leczyć niealkoholowe stłuszczenie wątroby?

Czy wiesz, że chorzy z zaawansowaną postacią choroby nie powinni stosować leków hepatoprotekcyjnych, w tym preparatów zawierających ostropest, tymonacyk, fosfolipidy, karczoch, asparaginian, ornityny, gdyż nie mają one istotnego wpływu na wykładniki histologiczne NASH i włóknienie wątrobowe?

Przeczytaj więcej, pobierając opracowanie.

  1. Michajlik A., Ramotowski W. Anatomia i Fizjologia człowieka. Wydanie V, PZWL, Warszawa 2003,
  2. Ciężkowska M., Pluta K., Kliniczne metody wspomagania niewydolnej wątroby. Postępy Biochemii 65 (3); 2019
  3. Bilski B., Wysocki J., Wirusowe zapalenie wątroby jako choroba o podłożu zawodowym. Medycyna Pracy,52; 3; 211–219; 2001
  4. Chmielewska A., Rychłowska M., Król E. i wsp. Wirusowe zapalenie wątroby typu C – nowe metody leczenia i zapobiegania. Postepy Hig Med Dosw , 2015; 69: 946–963.
  5. Domagałą W. i wsp. Podstawy Patologii. PZWL, Warszwa 2018.
  6. Hartleb M., Wunsh E., Cichoż-Lach H, i wsp. Postępowanie z chorymi na nieslkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby (NAFLD) – rekomendacje dla lekarzy POZ. Opracowanie na podstawie zaleceń Polskiej Grupy Ekspertów NAFLD. Lekarz POZ 5/2019.

Masz pytania?

Zapytaj naszego
eksperta!